Portugaleteko Udaleko Berdintasun Saila
Portugaleteko Udaleko Berdintasun Saila dugu berdintasunerako udal-politika publikoak diseinatu, planifikatu, kudeatu eta ebaluatzearen arduraduna.
Bere eginkizunen artean dago berdintasunaren arloan sentsibilizatzea, informatzea eta aholkatzea, bai Udaleko politikariak eta teknikariak, bai herriko elkarte, kolektibo eta abar. Gainera, Portugaleteko biztanlerian aldaketa soziala eragin nahi du, berdintasunezko gizarte baten beharraz sentsibilizatuz, emakumeen erabateko parte-hartzea eragozten duten oztopoak kenduz eta dauden jokabide sexistak ezabatuz.
Horretarako, Portugaleteko Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 2030 Estrategia du, Sailaren lan-esparrua den dokumentua, hain zuzen ere.
Portugaleteko Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 2030 Estrategia bi hamarkada baino gehiagoko gizarte-justiziarekiko eta ekitatearekiko konpromiso hautsiezinaren emaitza da. Bide horrek, determinazioak eta etengabeko lanak markatuta, tokiko egiturak pixkanaka eraldatu dituen ibilbidearen amaiera adierazten du, emakumeen eta gizonen arteko berdintasun erreala eta eraginkorra bermatzeko xedez.
Konpromiso horren historia udalerriaren bilakaera markatu duten bost berdintasun-planen bidez eratzen da. Aukera Berdintasunerako I. Planak (2003-2006) ikuspegi aitzindaria duen oinarriak ezarri zituen, eta Berdintasunerako Batzorde Mistoa ezarri zuen parte hartzeko eta elkarrizketarako gune gisa. II. Planak (2007-2010) bide horretan sakondu zuen, udal-sail guztietan genero-ikuspegiaren zeharkakotasuna sendotuta. Hurrengo urteetan ikusi zuten III. Planak eta IV. Planak (2011-2014 eta 2015-2019) ikuspegi hori zabaldu zutela, eta genero-ikuspegia funtsezko esparruetan txertatu zutela, hala nola hirigintzan, enplegu-politiketan eta gizarte-zerbitzuetan, sentsibilizazio-kanpaina garrantzitsuen eta udalerrian ahalduntze feminista indartzearen lekuko izanik. V. Planak (2020-2024) mugarri historiko bat ezarri du Bidatzenea Emakumeen Etxearen sorrerarekin, eremu fisikoa gainditzen duen gunea, Udalak emakumeen ahalduntzearekiko duen konpromisoaren eta elkarte-mugimendu feministaren indartzearen sinbolo bizia bihurtzeko.
Udalaren ibilbide hori aberastu eta bat dator estrategiaren diseinuan esparru estrategiko zabalagoekin. 2030 Estrategia jauzi kualitatiboa da Portugaleten berdintasunari heltzeko moduai dagokionez. Ez da aurreko ahaleginen jarraipena soilik, baizik eta eraldaketa sozialarekiko udal-konpromisoaren berrikuntza, kalitatean, etengabeko ebaluazioan eta herritarren parte-hartzean oinarritua, eta, gainera, berdintasuna helburu ez duen etorkizuna eraikitzeko oinarriak ezartzen ditu, baizik eta errealitate ukigarria udal-bizitzaren txoko bakoitzean.
Laburrean, 2030 Estrategia ez da soilik aurreko ahaleginen jarraipen naturala, baizik eta Portugaleten emakume ta gizonen arteko berdintasunari heltzeko jauzi kualitatiboa. Kalitatean, ebaluazio jarraian eta herritarren parte-hartzean ardatz duen ikuspegia txertatuta, planak oinarriak ezartzen ditu etorkizun ekitatiboago baterako. Hartara, berdintasuna ez da helburu bat izango, errealitate nabarmengarri bat baizik, udalaren esparru guztietan antzemateko modukoa.
INDARKERIA MATXISTA
Indarkeria matxista giza eskubideen urraketa larria da, lehen mailako gizarte- eta osasun-arazo publikoa, eta botere-harreman desorekatuen eta emakumeen aurkako diskriminazioaren adierazpen bat, zeinak, gainera, generoaren arabera dauden egiturazko desberdintasunak iraunarazteko funtzio soziala betetzen baitu. Eremu publikoan zein pribatuan, emakume izateagatik edo neurriz kanpo eragiten dielako emakumeen aurka – neskatila eta nerabeak eta emakume transexualak barne – erabiltzen den indarkeria oro biltzen du. Indarkeria ekintzaz zein ez-egitez egin daiteke, eta hori gauzatzeko bitartekoak fisikoak, psikologikoak edo ekonomikoak izan daitezke, baita mehatxuak, larderiak eta hertsapenak ere, baldin eta ondorio gisa kalteak, sufrimendua edo kalte fisikoa, sexuala, psikologikoa, soziala, sozioekonomikoa edo ondarezkoa badakarte.
Honako hauek dira emakumeen aurkako indarkeria matxista: bikotekidearen edo bikotekide ohiaren aurkako indarkeria, familia barruko indarkeria, sexu-indarkeria, feminizidioa, emakumeen eta nesken salerosketa, sexu-esplotazioa, emakumeen genitalen mutilazioa, nahitaezko ezkontzak eta bestelako praktika tradizional kaltegarriak, derrigortzea edo askatasun-gabetze arbitrarioa, tortura, indarkeria instituzionala, jazarpena, genero-indarkeria politikoa, indarkeria digitala eta gizarte-sareetakoa, obstetrikoa, sexu- eta ugalketa-eskubideen urraketa, bai eta emakumeen duintasuna, osotasuna edo askatasuna kaltetzen duen edo kaltetu dezakeen beste edozein indarkeria-mota ere, nazioarteko tratatuetan, Espainiako Zigor Kodean edo estatuko edo autonomia-erkidegoko araudian aurreikusia dagoena. Hori guztia, edozein eremu publiko edo pribatutan gertatzen dela ere. Horren barruan sartzen dira, baina ez dira mugatzen, familia-, lan-, hezkuntza-, osasun-, kirol- eta komunitate-eremuak, komunikabideak, aisialdi- eta jai-espazioak eta ingurune birtuala.
Halaber, emakumeen aurkako indarkeria matxistatzat hartzen da biktimei babesa ematen dieten pertsonen aurka erabilitako indarkeria, bai eta haien gertuko ingurunearen edo ingurune afektiboaren aurka eragindakoa ere, bereziki seme-alaben edo beste senide batzuen aurka, emakumea atsekabetzeko borondatearekin.
Indarkeria matxistaren aurkako borroka Portugaleteko Udalaren berdintasunerako udal-politiken helburuetako bat da, toki-administrazioak baitira herritarrengandik hurbilen dauden erakundeak eta baliabide eta zerbitzuetara sartzeko atea. Gainera, Udalak indarrean dagoen legeriatik eratorritako erantzukizunak ditu, bai indarkeria matxistaren prebentzioaren eta detekzioaren arloan, bai biktimen arretaren arloan.
Hala, 2003. urteaz geroztik, 6 berdintasun-plan onartu dira, indarkeria matxistei ikuspegi integral eta konpontzaile batetik heltzeko konpromisoa beren gain hartzen dutenak. Zutabe hori funtsezko hiru elementutan oinarritzen da: erakundeen arteko koordinazioa indartzea, prestakuntza eta parte-hartze bokazioa duten egituren bidez; indarkeria matxistaren irismenari eta jarduteko aukerei buruzko herritarren sentsibilizazioa areagotzea; eta emakumeen aurkako indarkeria matxistaren aurrean jarduteko prozesu guztietan erreparaziorako eta ahalduntzerako arreta emango dela bermatzea.
Biktimen arretari dagokionez, 2014. urtean, “Portugaleteko udalerrian emakumeen aurkako indarkeria matxista kasuetan jarduteko Udal Protokoloa” egin zen. Protokolo honen helburua da jarraibideak ezartzea Portugaleten indarkeria matxistaren eta sexu-erasoen biktimei arreta ematen dieten zerbitzuen jardueran, haien beharrei modu koordinatuan erantzuteko helburuz. 2025ean, Portugaleten emakumeen aurkako indarkeria matxistaren eta LGTBIQ+fobikoen kasuetarako erakundeen arteko jarduera- eta koordinazio-protokoloa eguneratu da.
Portugaleteko Udalak, Gizarte Zerbitzuen eta Berdintasunaren Sailetik, Gizarte Zerbitzuen Euskal Sistemaren baliabideei eta zerbitzuei buruzko informazioa, balorazioa eta orientazioa eskaintzen die emakume guztiei, eta indarkeria matxistari arreta eta detekzioa emateko programa espezifikoak jarri ditu abian: kalteberatasun soziala duten emakumeei laguntza psikologikoa emateko zerbitzua, indarkeria matxistaren biktimentzako larrialdietako ostatu-zerbitzua eta emakumeei aholkularitza juridikoa emateko zerbitzua. Gainera, 2022an “Portugaleten indarkeria matxistaren biktima diren 60 urtetik gorako emakumeak detektatu eta artatzeko tresna” egin zuen.
