- 200 pertsonak baino gehiagok parte hartu zuten urriaren 30ean eta 31n egindako Portugaleteko XXV. Berdintasun Jardunaldietan. «Emakumeak gerretan eta bakearen eraikuntzan: boterea, parte-hartzea eta alternatibak» lelopean, 25. urteurrenaren edizioan emakumeek eta mugimendu feministek gerrari eta gerraren ondorioei aurre egiteko eraikitzen dituzten erantzunak jorratu ziren.
- Ostiralean, Almudena Izquierdok, Mujeres de Negro contra la Guerra elkarteko kideak; Manuela Mesak, CEIPAZ erakundeko zuzendari eta WILPF-España elkarteko presidenteordeak; eta Noor Ammar Lamartyk, jurista eta dibulgatzaile feministak, erresistentzia feministaren memoria aldarrikatu zuten, negoziazio-mahaietan emakumerik ez zegoela salatu zuten eta arreta Palestinako emakumeen errealitatean jarri zuten.
- Larunbatean, Khadija Aminek, Amaia Iguaranek eta Verónica Blancok Afganistango emakumeen borrokari, ihesari eta gerratik ihes egiten dutenen harrerari bai Bizkaiko proposamen feminista antimilitaristei buruzko aldi bereko hiru mintegi gidatu zituzten.
Portugaleteko Berdintasun Jardunaldiek deialdiak egiteko duten gaitasuna berretsi dute haien hogeita bosgarren edizioan, 200 pertsona baino gehiago bertaratzea lortu baitute. Sortu eta mende laurdenera, topaketak eztabaida feministaren erreferentzia izaten jarraitzen du Euskal Herrian, eta aurten arreta jarri du feminismoak gerren eta militarizazioaren aurrean planteatzen dituen erantzunetan eta bakea eraikitzeko alternatibetan.
María José Blancok, Portugaleteko alkateak, eta Teresa Laespadak, Enplegua, Gizarteratzea eta Berdintasuna sustatzeko Saileko foru diputatuak, eman zieten hasiera jardunaldiei. Blancok adierazi zuen feminismoaz hitz egitea indarra, menderatzea eta armak ezinbesteko erantzun gisa aurkezten dituzten kulturak zalantzan jartzea ere badela, eta defendatu zuen bakea ez dela berez sortzen; justiziarekin, eskubideekin, parte-hartzearekin eta egindako kaltea konpontzeko borondatearekin eraikitzen baita. Alkateak Portugaleteko Udalaren konpromisoa aldarrikatu zuen, 2003an bere lehen berdintasun plana onartu zuen Udalaren konpromisoa, berdintasun politikak planetan eta aurrekontuetan egon behar duelako. Bere hitzaldia amaitzeko, «hamarkadetako borroka eskatu zuten eta oraindik erresistentziak aurkitzen dituzten» eskubideak lortutzat ez jotzeko deia egin zuen, «berdintasuna ez baita kausa sektorial bat, demokraziarako baldintza bat baizik».
Memoria, boterea eta erresistentzia gerraren logikaren aurrean
Almudena Izquierdok, 1983tik aktibista antimilitarista den Mujeres de Negro contra la Guerra Madrilgo taldeko kideak, jardunaldiak ireki zituen «Contra la guerra, resistencia feminista: poder, memoria y alternativas» hitzaldiarekin. Bere hitzaldia memoria ariketa bat izan zen. Erreferentzia egin zien 1915ean Hagan Lehen Mundu Gerra gelditzen saiatzeko bildu ziren emakumeei zein gaur egun Ukrainako gerraren aurka dauden feminista errusiarrei. Horrela, Izquierdok erakutsi zuen emakumeek mende bat baino gehiago daramatela gerrari aurre egiten eta bakea eraikitzen, besteak beste indarkeriarik eza, desobedientzia zibila eta boikota bezalako tresnekin. «Guk gerraren ondorioak pairatzen ditugu, baina ez dugu horien gaineko erabakirik hartzen», esan zuen.
Manuela Mesak, CEIPAZ erakundeko zuzendari eta WILPF-España elkarteko presidenteordeak, «¿Quién construye la paz? Mujeres, poder y negociación en los procesos de paz» hitzaldian azaldu zuen gerraren atzean ordena patriarkal, militarista, geopolitiko eta ekonomikoa dagoela, eta horrek erabakitzen duela nor esertzen den mahaian eta nor geratzen den kanpoan. 2024an, negoziatzaileen % 7 baino ez ziren emakumeak izan, eta hamar bake-mahaietatik ia bederatzik ez zuten emakumerik izan, nahiz eta haien parte-hartzeak akordioak % 35 iraunkorragoak izatea dakarren. Mesak ideia argi batekin bukatu zuen: bakea erabakitzeak ezin du gerra egiten dutenen pribilegioa izaten jarraitu.
Noor Ammar Lamartyk, nazioarteko zuzenbidean, gatazketan, genero-arloan eta haurtzaroan espezializatutako aholkulari juridikoak, goiza itxi zuen «Mujeres y Palestina: la resistencia de las mujeres bajo la ocupación y el genocidio» hitzaldiarekin. Ammar Lamartyk azpimarratu zuen gatazken inguruko historiak emakumeei gertatzen zaiena alboko kalte gisa tratatu duela, nahiz eta euren gorputzak erabakien epizentroa izan. Palestinako emakumeentzat, seme-alabak izatea erabaki politiko bihurtu dela azaldu zuen. Amaitzeko, azpimarratu zuen feminismoa ez dela begirada hutsa, edozein sistemak aurre egin diezaiokeen nazioarteko eraldaketa politikorako gaitasunik handiena baizik.
Eustea, babestea eta desmilitarizatzea, mintegietako gako feministak
Urriaren 31n, jardunaldiak amaitzeko, aldi bereko hiru mintegi eta ondorioak bateratzeko lana egin ziren. Portugaleteko Berdintasunerako Batzorde Mistoko kide Noemí Pastor aritu zen moderatzaile-lanetan.
Khadija Aminek, Afganistango kazetari eta Esperanza de Libertad elkarteko presidenteak, «Afganistán: vivir, resistir, organizarse y defender la libertad» mintegia zuzendu zuen. Aminek Afganistango telebista publikoko goizeko albistegia aurkezten zuen, 2021ean talibanek Kabul hartu eta berak herrialdetik ihes egin behar izan zuen arte. Gogoratu zuenez, talibanak itzultzearekin batera, ikasgelak berriro itxi zaizkie neskei, eta emakumeen aurkako diskriminazioa lege bihurtu da. Zigor Kode berria onartu zenetik, emakumeen aurkako indarkeria legezkoa izatera igaro da. Nazioarteak Afganistan ahaztu izana deitoratu zuen, eta genero-apartheida gizateriaren aurkako krimentzat hartu behar dela aldarrikatu zuen.
Amaia Iguaranek, Itsas Salbamendu Humanitarioa (SMH) elkarteko presidenteorde eta genero-arloaren arduradunak, «Huir de la guerra: mujeres, desplazamientos y acogida» gidatu zuen. SMHk pertsonak erreskatatzen ditu Mediterraneo erdialdean Aita Mari atunontziarekin. Getariako atunontzi zahar horrek 1.500 pertsona baino gehiago salbatu ditu hamar urtean. Iguaranek emakumeek ihesaldietan eta Libiatik igarotzean jasaten duten sexu-indarkeria izan zuen ardatz. Gainera, pertsonak herrialde horretara itzultzen dituzten intertzeptazioak salatu zituen, bai eta Italiako eskuin muturreko Gobernuaren politika ere. Izan ere, Gobernu horrek bederatzi egunez ere eduki du Aita Mari porturik gabe, eta erreskate-lekutik ehunka miliatara dauden portuak esleitzen dizkio. «Garai zailak datoz eta itsasoan laguntza ematen jarraitzeko modua bilatu beharko da», ohartarazi zuen.
Verónica Blancok, Armiarma Talde Feminista Antimilitaristako kideak, eztabaida ekarri zuen lurraldera «Con nosotras que no cuenten. Propuestas feministas antimilitaristas en Bizkaia» mintegiarekin. Verónica Blancok defendatu zuen gerra patriarkatuaren adierazpidea eta iraunaraztea dela, baita indarkeria matxistak maximizatzen diren eszenatokia ere. Gerrarik ez egote hutsera mugatuko ez den eta desberdintasun zein indarkeria guztiak sostengatzen dituzten egiturak ezabatuko dituen bake baten aldeko apustua egin zuen. Gainera, adierazi zuen gerra hemendik ere eraikitzen dela, hain zuzen, arma-industriaren eta gastu militarrera bideratutako inbertsio publikoaren bidez. Amaitzeko, «elkarrekin baino ez gara salbatuko» azpimarratu zuen, eta industria militarrarekin bukatzeko eta bizitza politikaren erdigunean jartzeko deia egin zuen.
